Nadciśnienie może przez lata nie dawać wyraźnych objawów, a jednocześnie stopniowo uszkadzać drobne naczynia krwionośne. Jednym z miejsc, w których te zmiany można zobaczyć, jest siatkówka. Co dzieje się wtedy ze wzrokiem, jakie objawy powinny niepokoić i co okulista może zobaczyć podczas badania dna oka?

Co łączy nadciśnienie ze wzrokiem?

Siatkówka jest silnie unaczynioną częścią oka. Do jej prawidłowego działania potrzebny jest stały dopływ krwi, a więc także sprawne, drobne naczynia. Przewlekle podwyższone ciśnienie tętnicze zmienia ich strukturę i sposób działania.

Jeśli nadciśnienie tętnicze utrzymuje się przez dłuższy czas, dochodzi do przebudowy ścian naczyń. Stają się one grubsze i mniej elastyczne, a zmiany mogą być widoczne podczas oglądania dna oka. Przy bardzo wysokim lub gwałtownie rosnącym ciśnieniu mechanizmy chroniące siatkówkę przestają wystarczać. Wtedy może dojść do niedokrwienia, obrzęku, krwawień i przeciekania płynu z uszkodzonych naczyń. Rozpoznaje się wówczas retinopatię nadciśnieniową.

Czy wysokie ciśnienie uszkadza siatkówkę?

Żeby zrozumieć, jak nadciśnienie wpływa na wzrok, trzeba zacząć od naczyń krwionośnych siatkówki. Długotrwale podwyższone ciśnienie obciąża ich ściany i powoduje zwężenie tętniczek. Z czasem dochodzi do ich przebudowy i pogrubienia ścian. Przy ciężkim, niekontrolowanym nadciśnieniu może zostać uszkodzona także bariera krew–siatkówka, która w prawidłowych warunkach ogranicza przenikanie płynu i niektórych substancji z naczyń do tkanki siatkówki. Skutek zależy od stopnia i czasu trwania zmian.

W trakcie badania okulista może zobaczyć m.in.:

  • zwężenie tętniczek siatkówki i nieprawidłowości w miejscach, w których tętnice i żyły się krzyżują,
  • wybroczyny i krwotoki w siatkówce, obrzęk oraz tzw. ogniska waty, czyli obszary niedokrwienia warstwy włókien nerwowych.

W ciężkiej retinopatii pojawić się może obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, a także obrzęk siatkówki i zmiany w obrębie plamki. Takie objawy nie są już przypadkowym znaleziskiem. Mogą świadczyć o poważnym uszkodzeniu naczyń związanym z ciężkim nadciśnieniem i wymagają pilnej oceny medycznej.

Jakie objawy wzrokowe mogą pojawić się przy nadciśnieniu?

Objawy zależą od tego, czy mamy do czynienia z przewlekłym uszkodzeniem naczyń, ostrym wzrostem ciśnienia czy powikłaniem naczyniowym. Przy poważniejszym uszkodzeniu mogą wystąpić:

  • zamazane lub pogorszone widzenie,
  • zaburzenia pola widzenia,
  • nagłe pojawienie się nowych mętów, cieni lub innych zmian w obrazie,
  • częściowa albo nagła utrata widzenia.

Szczególnej uwagi wymaga nagła zmiana widzenia, zwłaszcza jeśli pojawia się razem z bardzo wysokim ciśnieniem, silnym bólem głowy, bólem w klatce piersiowej, dusznością, osłabieniem, drętwieniem albo zaburzeniami mowy. Ciśnienie przekraczające 180/120 mmHg w połączeniu z takimi objawami może oznaczać stan nagły wymagający pilnej pomocy medycznej.

Co okulista sprawdza, gdy podejrzewa zmiany związane z nadciśnieniem?

Podstawą jest ocena dna oka. Po rozszerzeniu źrenicy lekarz może obejrzeć siatkówkę, jej naczynia, plamkę i tarczę nerwu wzrokowego. Szuka m.in. zwężenia tętniczek, zmian w miejscach skrzyżowania naczyń, krwotoków, ognisk niedokrwienia, wysięków i obrzęku tarczy nerwu wzrokowego. W zależności od obrazu klinicznego mogą być potrzebne dodatkowe badania. Jednym z nich jest OCT, czyli optyczna tomografia koherentna, która pozwala uzyskać przekrojowy obraz siatkówki i ocenić m.in. jej obrzęk oraz zmiany w obrębie plamki.

W wybranych sytuacjach lekarz może zlecić angiografię fluoresceinową. Badanie pozwala ocenić przepływ krwi przez naczynia siatkówki i miejsca, w których dochodzi do przeciekania. W ciężkim nadciśnieniu może uwidocznić obszary niedokrwienia oraz nieprawidłowe przeciekanie z naczyń.

Co dla oczu oznacza nadciśnienie w dłuższej perspektywie?

Zależność jest prosta: im dłużej naczynia są narażone na nieprawidłowo wysokie ciśnienie, tym większe ryzyko ich uszkodzenia. Nie chodzi przy tym wyłącznie o oczy. Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze może uszkadzać także serce, mózg i nerki, dlatego współczesne wytyczne mówią o ocenie uszkodzeń narządowych związanych z nadciśnieniem.

Najważniejsze jest połączenie kilku informacji: rzeczywistych pomiarów ciśnienia, czasu trwania niekontrolowanego nadciśnienia tętniczego, innych czynników ryzyka, wyników badań oraz – jeśli są wskazania – obrazu dna oka. Takie podejście znacznie lepiej pokazuje, czy wysokie ciśnienie pozostawiło już ślad w organizmie. Warto pamiętać, że jeśli już wystąpi, to nadciśnienie tętnicze można skutecznie kontrolować.

Najczęściej zadawane pytania o nadciśnienie w kontekście wzroku

Czy nadciśnienie może powodować utratę wzroku?

Tak, ciężkie lub gwałtownie narastające nadciśnienie może prowadzić do poważnego uszkodzenia siatkówki, nerwu wzrokowego i naczyniówki, a w konsekwencji do trwałego pogorszenia widzenia. Ryzyko dotyczy jednak przede wszystkim ciężkich postaci choroby i powikłań, a nie każdego przypadku nadciśnienia.

Czy można mieć retinopatię nadciśnieniową bez objawów?

Tak. Wczesne i umiarkowane zmiany mogą nie wpływać zauważalnie na ostrość widzenia. Dlatego brak problemów ze wzrokiem nie wyklucza zmian w naczyniach siatkówki.

Czy przy wysokim ciśnieniu trzeba od razu wykonać badanie dna oka?

Nie w każdym przypadku. O potrzebie badania okulistycznego decydują m.in. objawy, wysokość i charakter wzrostu ciśnienia oraz podejrzenie powikłań. Nagłe zaburzenia widzenia w połączeniu z bardzo wysokim ciśnieniem wymagają pilnej oceny medycznej, ponieważ problem może dotyczyć nie tylko oka, ale także mózgu, serca lub nerek.

Bibliografia

  1. T. Kubacki, A. Modrzejewska, Nadciśnienie tętnicze a narząd wzroku, Okulistyka po Dyplomie 2017, nr 3.